بيرنگ - [ به وزن نيرنگ ] هيولائى را گويند كه نقاشان پيش از كشيدن صورت كشند و آن را رنگى نباشد مثالش حكيم سنائى فرمايد : بيت آنكه بىرنگ زد ترا بيرنگ * باز نستاند « 1 » از تو هرگز رنگ مع اللام بشكول - [ بشين معجمه و كاف تازى . به وزن معقول ] قوى هيكل و رنج‌كش و جلد و حريص در كار باشد . مثالش شمس فخرى گويد : نظم « 2 » چون در ارزاق بيش و كم نشود * فارغ البال و مردم بشكول چه كه بر تخت ناز خسبى « 3 » خوش * چه « 4 » كه در گل نهى دو دست و پژول پژول ، كعب پا باشد و خواهد آمد . و بشكول را بژكول نيز گويند . كه بجاى شين زاى فارسى باشد و [ بكسر باء ] نيز آمده . بسول - [ بسين مهمله به وزن قبول ] دعاى به دو نفرين باشد . به اول - [ بفتح واو ] در فرهنگ نام موضعيست كه آنجا جامهء ابريشمين « 5 » بغايت خوب ببافند و به اين بيت خاقانى متمسك شده : بيت هر خلعه « 6 » كز و تن ولى يافت * خورشيد نسيج با ولى يافت « 21 » برگ‌نيل - داروئيست كه بتازى وسمه خوانند . كذا فى المؤيد الفضلا . بلگل - [ بكاف فارسى . به وزن فلفل ] بمعنى آب نيم گرم باشد و در فرهنگ باگل [ بفتح كاف فارسى ] نيز به اين معنى آمده . بيل - معروف « 22 » . و نيز چوبى باشد كه به آن كشتى رانند . كذا فى المؤيد . مثال معنى اخير امير خسرو گويد : بيت باد سوى جاريه مىبرد دست * بيل بسيليش همىكرد پست بهل - [ بكسرتين ] بمعنى بگذار باشد . مثالش شيخ سعدى گويد : شعر بهل تا بدندان گزد « 7 » پشت دست * تنورى چنين « 8 » گرم نانى نبست بلال - آذر بويه باشد و آن بيخ خاريست كه بشيرازى چوبك اشنان « 9 » گويند . بوخل - [ بضم باء و فتح خاى معجمه ] خرفه باشد كه به عربى بقلة الحمقاء گويند . بسل - [ بسين مهمله . به وزن عسل « 10 » ] گاو رس باشد كذا فى التحفه . برطايل - [ بفتح باء و سكون راى مهمله و كسر ياى حطى ] نام جزيزه ايست در هند كه آنجا از درختى بانگ عظيم آيد . ايضا منه « 23 » مثالش اسدى گويد : بيت جزيرهء همه جاى شادى و كام * كه خوانند برطايل او را بنام و در يكى از نسخ معتبر مسطورست كه كوهيست در آن جزيره و از آن كوه شبها بانگ طبل و

--> ( 1 ) « س » : بايد بستاند . ( 2 ) اين كلمه از « ن » است : ( 3 ) « س » : جينى . ( 4 ) « س » : جه . ( 5 ) « س » : بريشمين . ( 6 ) اصل : حلقه . ( متن از فرهنگ جهانگيرى است ) . ( 7 ) « س » : برد . ( 8 ) « س » : حنين . ( 9 ) « ن 1 » : چوبك و اشنان ؛ « س » : . . . آشنان . ( 10 ) « ش » ، « ن » : عمل . ( 21 ) در ديوان خاقانى اين شعر ديده نشد . ( 22 ) بمعنى افزارى آهنين با دستهء چوبين كه بدان زمين كنند . ( 23 ) يعنى از تحفه .